Phân tích hình tượng người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân siêu hay

By   Administrator    06/02/2020

Nguyễn Tuân có rất nhiều tác phẩm hay và để đời, tiêu biểu là tùy bút “ Người lái đò Sông Đà”, với việc xây dựng thành công hình tượng người lái đò Sông Đà.

1. Phần mở bài - Viết khái quát về nhà thơ Nguyễn Tuân

Nguyễn Tuân là hiện tượng độc đáo của làng văn chương Việt Nam, được Nguyễn Khải gọi là hiện tượng “nửa thần, nửa người”. Ông xứng đáng là ông vua tùy bút và là người nghệ sĩ suốt đời say mê kiếm tìm cái đẹp. Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Nguyễn Tuân có rất nhiều tác phẩm hay và để đời, tiêu biểu là tác phẩm tùy bút “ Người lái đò Sông Đà”, với việc xây dựng thành công hình tượng người lái đò Sông Đà. 

Trong hơn nửa thế kỷ cầm bút, các sáng tác của Nguyễn Tuân trải đều cả ở hai giai đoạn. Trước cách mạng tháng Tám, Nguyễn Tuân là nhà văn của những cảm hứng lãng mạn. Các tác phẩm của ông là “Vang bóng một thời”, là “ Đời sống trụy lạc”, là thế giới của những" yêu ngôn ma quái"…Sau cách mạng Tháng Tám, chủ đề mà tác giả hướng tới hoàn toàn khác và mới mẻ. Nguyễn Tuân hướng ngòi bút của mình về cách mạng và trở thành nhà văn của Cách mạng. Ở mỗi trang viết của mình, Nguyễn Tuân đều chứng tỏ sự tài hoa, uyên bác và Nguyễn Tuân là nhà văn của những cảm giác mãnh liệt. 

phân tích hình tượng người lái đò sông đà

2. Phần thân bài - Phân tích chi tiết về tác phẩm

 “Sông Đà” nói chung và “Người lái đò Sông Đà” là thành quả nghệ thuật đẹp đẽ mà Nguyễn Tuân thu hoạch được trong chuyến đi gian khổ mà hào hùng đến miền Tây Bắc rộng lớn, xa xôi của Tổ quốc. Trong tác phẩm “người lái đò sông Đà”, người lái đò là hình tượng chính của tác phẩm, là tình cảm lớn của người nghệ sĩ dành cho tài hoa dành cho tác phẩm. Hình tượng này được thể hiện rất rõ nét trong tác phẩm. Nếu Huấn Cao là cái đẹp mà Nguyễn Tuân tìm kiếm ở quá khứ “ vang bóng một thời”, thì người lái đò sông Đà là cái đẹp mà Nguyễn Tuân tìm kiếm trong cuộc sống bình dị, ở những người lao động bình thường, dung dị mà gần gũi. Nhà văn không gọi nhân vật bằng một cái tên cụ thể mà gọi nhân vật theo nghề nghiệp của mình. Đây chỉ là một người lao động vô danh, bình thường của thiên nhiên đất trời Tây Bắc nhưng hình tượng nhân vật này đã in đậm dấu ấn phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc. Theo ông đò thì nghề đò là một nghề thực sự gian lao, nguy hiểm “ làm cái nghề vận tải đường nước này thật là vất vả, người cứ dựng cả lên mà luôn tay luôn chân luôn mắt, luôn gân và luôn tim nữa”. Ông Lái đò làm nghề chở đò dọc suốt sông đà đã mười năm liền và thôi không làm nghề đò cũng nhiều năm nay. Có thể nói, ông có kinh nghiệm đầy mình với nơi đây.Trên dòng sông Đà, ông xuôi, ông ngược cũng hơn một trăm lần rồi. Thời gian làm nghề đò, số lần xuôi ngược giữ tay lái đã giúp ông đò có những giác quan, những phẩm chất đặc biệt. Phần tùy bút chủ yếu ghi lại hình ảnh người lái đò trong cuộc chiến đấu với dòng sông đà hung tợn, gian ác để đưa con thuyền vượt thác an toàn và hình ảnh người lái đò sau khi đã vượt thác ghềnh trên tư thế là một người chiến thắng. Nếu nhân vật người lái đò sông đà chỉ xuất hiện trên cảnh sông nước thơ mộng và êm đềm, phẳng lặng như những giai điệu trữ tình, tình cảm của sông Hương xứ Huế thì hẳn sẽ không thể gây ấn tượng sâu đậm như vậy với người đọc. Chủ ý của Nguyễn Tuân là để người lái đò xuất hiện trong những hoàn cảnh, tình huống đầy thử thách, khốc liệt và để làm nổi bật vẻ đẹp lớn lao của hình tượng người lái đò. Từ đó bộc lộ những phẩm chất cao quý của người lái đò. Thạch trận sông đà được bố trí rất hiểm với ba vòng trùng vi, buộc người lái đò phải vượt qua tất cả. Nhà văn đã say sưa dựng lại trận thủy chiến bằng những câu văn hấp dẫn, giàu chất điện ảnh, như những thước phim quay chậm để từ đó, gây ấn tượng với người đọc về sự phi thường trong những con người bình thường. Nếu Huấn Cao là một người nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật thư pháp thì người lái đò sông đà là người nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật vượt thác ghềnh. Người lái đò đích thị là một tay lái “ra hoa”, một tay lái hiếm có. Nguyễn Tuân đã nâng nghề đò lên thành một thứ nghệ thuật đặc biệt còn người lái đò là một người nghệ sĩ tài hoa trong chín nghề nghiệp của mình. Cuộc vượt thác của người lái đò sông đà dưới ngòi bút tài ba của Nguyễn Tuân diễn ra như một trận địa thực sự với tà quân gian ác.  Ở mỗi vòng, mỗi trận chiến lại có một thử thách khác nhau và độ khó được nâng lên dần.

 Ở vòng trùng vi thạch trận thứ nhất, sông đà dàn bày thạch trận, sẵn sàng giao chiến và khiêu khích với con người. Ở vòng này, nó mở ra năm cửa trận, có bốn của tử và một cửa sinh. Có lẽ, thật khó để ông đò vượt qua nơi gian ải này. Trong cuộc chiến đấu, hình ảnh người lái đò thoạt đầu có vẻ không cân sức bởi đó là cuộc chiến giữa một bên là thiên nhiên kì vĩ lớn lao, dữ dội, hiểm độc với một bên là con người nhỏ bé, không có phép màu, với vũ khí trong tay là cán chèo đơn sơ mà mộc mạc. Vừa vào trận, mặt nước đã hò la vang dội quanh mình. Nước cứ bám lấy thuyền như túm lấy cả người ông lái đò đòi lật ngửa mình thuyền ra. Nhà văn miêu tả rất sinh động nghệ thuật nhân hóa, thuật ngữ, tri thức của nhiều ngành, trí liên tưởng, tưởng tượng phong phú, độc đáo. Ông đò không hề nao núng, bình tĩnh và chủ động chiến đấu một cách đầy dũng cảm, mưu trí . Nguyễn Tuân đã vẽ lên hình ảnh người lái đò kiên cường, bản lĩnh với phong thái của người chỉ huy và bản lĩnh của người anh hùng trên mặt trận sông nước. Con sông Đà là kẻ chiến bại còn người lái đò đã chiến thắng . Người lái đò đã phá được trùng vi thạch trận vòng thứ nhất thành công là bởi ông đã nắm được chắc binh pháp của thần sông, thần đá nơi đây, và ông cũng đã thuộc quy luật phục kích của ải nước nơi hiểm tử này. Và trên tất cả, ông chiến thắng bằng ước mơ, khao khát chinh phục thiên nhiên.

Ở vòng trùng vi thạch trận thứ hai, kẻ thù của ông đò đã thay đổi chiến thuật, tăng thêm nhiều cửa tử để đánh lừa con thuyền, cửa sinh được bố trí lệch ra bên bờ hữu ngạn. Con sông đà quyết tâm đánh gục ông đò để khẳng định sự mạnh mẽ của mình. Phá xong trùng vi thạch trận vòng thứ nhất, không một phút nghỉ tay nghỉ mắt, ông đò phải tiếp tục bắt tay vào việc phá luôn vòng vây thạch trận thứ hai. Người lái đò không phải chỉ có sức mạnh, sự kiên cường, bản lĩnh, luôn mắt luôn tay luôn gân và cả luôn tim nữa. Tư thế tuyệt đẹp của người lái đò lúc ghì cương lái mà phóng nhanh vào cửa sinh như một chàng kị sĩ dũng mãnh và rất đỗi tài hoa. Nguyễn Tuân đã vẽ nên bức tranh đẹp về một trận địa hào hùng và kịch tính. Ngòi bút Nguyễn Tuân đã say sưa dựng và hả hê ca tụng con người trong cuộc chiến đấu với thiên nhiên để giành sự sống. Người đọc bị cuốn hút bởi trận địa chốn gian ác giữa ông đò và con sông đà. Người lái đò quả là một người nghệ sĩ tài hoa trên mặt trận sóng nước hiểm ác. Con người nhỏ bé lại một lần nữa chiến thắng cái dữ dội của thiên nhiên Tây Bắc. Chính sự khéo léo tài hoa và kinh nghiệm sóng nước đã khiến cho những thằng đá tướng luôn khiêu khích giờ đây tiu nghỉu cái mặt xanh lè. Ông lái đò đã chứng tỏ một quy luật trong cuộc sống: Con người nhỏ bé hoàn toàn có thể chinh phục thiên nhiên kì vĩ, lớn lao. Con người mới chính là đối tượng làm chủ trong cuộc sống.

phân tích hình tượng người lái đò sông đà

 Khi miêu tả người lái đò vượt trùng vi thạch trận vòng thứ ba, tác giả chủ yếu miêu tả hình ảnh con thuyền cứ phóng phăng phăng, chọc thủng cửa giữa đó, thuyền vút qua cổng đá cánh mở cánh khép. Những câu văn với giọng điệu nhanh, mạnh mẽ đã làm nổi bật hình ảnh người lái đò sông Đà với sự nhanh nhạy, tay lái điêu luyện, ra hoa, kinh nghiệm sông nước. Ông điều khiển con thuyền xông pha giữa chiến trường sông Đà một cách thông minh, dũng cảm rất đỗi tài hoa, khéo léo. Ông đò đúng là người anh hùng trên mặt trận sông nước. Nhà văn đã vẽ hình ảnh người anh hùng trên một mặt trận đặc biệt, một mặt trận không có tiếng súng, không tiếng bom đạn, đó là mặt trận sông nước. Người lái đò sông đà đích thực là một người nghệ sĩ tài hoa thứ thiệt. Người lái đò đã làm nghề của mình đạt đến mức độ xuất chúng, siêu việt, khéo léo. Nguyễn Tuân đã nâng nghề đò lên thành một thứ nghệ thuật đặc biệt và người lái đò sông đà là một nghệ sĩ tài hoa thứ thiệt. Nhà văn đã gửi đến chúng ta một bài học vô cùng sâu sắc: không quan trọng công việc mà chúng ta đang làm hôm nay cao quý hay bình dị, chỉ cần chúng ta làm tốt, xuất sắc ngay trên chính công việc của mình, chúng ta đã được coi là những người nghệ sĩ tài ba thứ thiệt rồi.

Chiến thắng của người lái đò rất vẻ vang nhưng khi đã vượt qua được thác ghềnh, họ không bàn tán thêm một lời nào về cuộc chiến thắng qua nơi cửa ải nước tướng dữ quân tợn. Người lái đò sông đà có phong thái ung dung, nghệ sĩ, họ coi mọi việc như không. Nhà văn đã đặt nhân vật vào hoàn cảnh, tình huống có thử thách, đương đầu với dòng sông đà hung dữ, từ đó làm nổi bật vẻ đẹp của ông lái đò qua chính tay lái. Qua hình tượng người lái đò, ta thấy, thiên nhiên hoang sơ Tây Bắc chính là phông, là nền cho sự xuất hiện của con người và tôn vinh vẻ đẹp của con người. Nhà văn càng tập trung miêu tả sự hung bạo của sông đà, càng làm nổi bật vẻ đẹp của người lái đò. 

3. Kết bài - Nêu cảm nhận chung về tác phẩm

Với ngòi bút độc đáo mà tài hoa cùng tình yêu thiên nhiên sâu sắc và những khám phá mới mẻ trong chuyến đi trải nghiệm thực tế, Nguyễn Tuân đã có những “trang hoa, tờ hoa” khắc họa hình tượng con người lao động bình thường mà kì vĩ, lớn lao. Song song với hình tượng con sông đà vừa dữ dội, vừa dịu êm, hình ảnh người lái đò sông đà khỏe khoắn, kì vĩ, lớn lao giữa thiên nhiên rộng lớn hoang sơ của miền tây bắc tổ quốc chắc chắn sẽ để lại nhiều ấn tượng khó quên cho người đọc.

>> Xem thêm ngay: