Phân tích bài thơ Từ ấy của nhà thơ Tố Hữu - Ngữ Văn 11

By   Administrator    14/02/2020

Bài viết này sẽ phân tích bài thơ Từ ấy của nhà thơ Tố Hữu để cảm nhận những suy nghĩ, tình cảm của người thanh niên cộng sản khi bắt gặp lý tưởng cách mạng.

1. Phần mở bài - Nói khái quát về tác giả và tác phẩm

Niềm vui sướng và hạnh phúc khi được giác ngộ lý tưởng cách mạng, quan điểm và nhận thức về lẽ sống trưởng thành hơn cũng sự nhận định về các mối quan hệ tình cảm trong một đất nước của người thanh niên cộng sản được thể hiện một cách xuất sắc qua tác phẩm Từ ấy của nhà thơ Tố Hữu.

Những bài thơ có chủ đề về cách mạng của dân tộc, của đất nước vào những năm hồi đó là không quá xa lạ. Những tác phẩm để nói về cảm giác của một chàng thanh niên tri thức tiểu tư sản về Đảng và cách mạng như Từ ấy của Tố Hữu thì không nhiều. Hàng loại các tập thơ được ra đời như: Việt Bắc (1946 – 1954), Ra trận (1962 – 1971), Máu và hoa (1972 – 1977),… đưa Tố Hữu trở thành một trong những nhà thơ có vị trí quan trọng trong nền văn học Việt Nam và không thể nhắc tới tập thơ và bài đầu tay Tây Tiến. Bài thơ Từ ấy nằm trong phần Máu lửa là bài thơ xuất sắc nhất của tập thơ, mở đầu cho con đường cách mạng, cũng như con đường thơ ca của Tố Hữu. Qua tác phẩm này, Tố Hữu thể hiện niềm say mê cùng sự sung sướng khi được giác ngộ lý tưởng cách mạng, niềm khát khao được chiến đấu và hy sinh với tinh thần lạc quan của người thanh niên cộng sản. Và tác phẩm này cũng chất chứa trọn vẹn phong cách thơ đặc trưng của Tố Hữu – bài thơ mang chất trữ tình xen lẫn yếu tố chính trị được thể hiện đặc sắc qua cả nội dung và nghệ thuật.

Tìm hiểu thêm: Phương pháp lập dàn ý bài văn chi tiết 

Phân tích bài thơ Từ ấy của nhà thơ Tố Hữu
Phân tích bài thơ Từ ấy của Tố Hữu

2. Phần thân bài - Bắt đầu phân tích chi tiết bài thơ

“Từ ấy” là từ chỉ cột mốc thời gian quan trọng trong cuộc đời người thanh niên, là bước ngoặt sau quá trình phát triển đánh dấu sự lớn lên, trưởng thành của tâm hồn, suy nghĩ của bản thân, đặc biệt là là về lý tưởng cách mạng. Là từ nắm cảm xúc chủ đạo của bài thơ, như tiếng lòng của tác giả dồn nén vào ở từ này, là sự hạnh phúc cũng niềm tin yêu khi được kết nạp vào Đảng. “Từ ấy”, con đường hoạt động cách mạng cũng như con đường đời của người thanh niên đã chuyển biến mạnh mẽ.

Khổ thơ đầu chính là niềm say mê, sung sướng, hạnh phúc ngập tràn của người thanh niên khi bắt gặp lý tưởng cách mạng:

“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim

Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộn tiếng chim”

“Từ ấy”, từ khoảng thời gian ấy, từ bước ngoặt lớn của cuộc đời, sau khoảng thời gian được kết nạp vào Đảng ấy, trong Tố Hữu như cảm thấy  một chân lý sống mới, chân lý ấy thật chói lóa, thật rực rỡ và thật đẹp đẽ. Hình ảnh “nắng hạ”, cái nắng chói chang, gai gắt của mùa hè, soi sáng mọi thứ, cái nắng tưởng chừng có thể thiêu đốt được con người kết hợp với động từ “bừng” – có nghĩa làm bật lên làm liên tưởng đến trong Tố Hữu dường như chưa thấy cái gì kì diệu đến vậy, khiến mọi điều tươi sáng, rạng rỡ hơn. Mặt trời chính là nguồn gốc của cái nắng kia, có mặt trời mới có ánh sáng, mới có sự sống mà Tố Hữu cũng nghĩ lý tưởng cách mạng của Đảng Cộng sản chính là một mặt trời khác – “mặt trời chân lý”, Đảng tạo ra là do dân, vì dân. Chân lý của cách mạng, của Đảng “chói” qua tâm can, tâm hồn của người thanh niên, soi sáng con đường cách mạng của con người yêu nước, đây chính là điều kì diệu mà bản thân Tố Hữu chưa thấy trước đây làm bừng lên sự hân hoan trong bản thân người thanh niên. Cách sử dụng hai động từ “bừng”, “chói” như thể nhấn mạnh một cách mạnh mẽ sức ảnh hưởng của việc bắt gặp được lý tưởng cách mạng Đảng Cộng sản, giây phút được đứng trong đội ngũ đầy vinh dự này là điều mà ông muốn trân trọng cả cuộc đời. Tố Hữu đã dùng bút pháp tự sự ở hai câu đầu để thể hiện ánh sáng của tư tưởng chủ nghĩa xã hội, là chân lý của xã hội nói chung, của bản thân ông nói riêng.

Điều kì diệu của Đảng làm tâm hồn Tố Hữu tưng bừng vui vẻ, rộn ràng, trở nên đặc biệt xinh đẹp hơn, có hoa, có lá, có cả tiếng chim và mùi hương:

“Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộn tiếng chim”

Hai câu thơ như một khúc nhạc ngắn mà tác giả ngân lên trong sự yêu đời, hạnh phúc. So sánh tâm hồn như một vườn hoa lá, so sánh cái cụ thể với cái trừu tượng có màu sắc, có hương thơm, còn có thanh âm như cả sự sống đang sinh sôi, nảy nở trong chính bản thân mình. Một vườn hoa lá mà còn có cả hương cả tiếng chim líu lo rộn rã thì còn gì bằng cũng như một chàng trai trẻ mà có khát khao hoài bão thì còn tốt biết bao. Những hình ảnh được tác giả sử dụng thể hiện lên một thế giới rộn rã, tươi sáng, tràn đầy sức sống. Như thể đón nhận ánh sáng của Đảng đã vực dậy được sự sống của tâm hồn vốn dĩ như đã chết lặng đi, vẽ nên một “cái hồn” đáng sống hơn, và cũng tạo ra một cảm hứng mới, tạo nên một chàng thi sĩ cầm bút vẽ nên hồn thơ. Ánh sáng của Đảng có ý nghĩa đầy to lớn, thiêng liêng cho con đường cách mạng, con đường thơ ca. Tác giả sử dụng bút pháp trữ tình lãng mạn cùng với những hình ảnh so sánh rất sinh động, giàu hình tượng để diễn tả sự hạnh phúc của bản thân khi bắt gặp lý tưởng Đảng.

Tiếp nối đoạn thơ đầu, đoạn thứ hai nói về sự nhận thức của bản thân về lẽ sống, về một quan niệm sống mới:

“Tôi buộc lòng tôi với mọi người

Để tình trang trải ở trăm nơi

Để hồn tôi với bao hồn khổ

Gần gũi nhau thêm một mảnh khối đời”

Giác ngộ lý tưởng cách mạng cũng giúp chính bản thân tác giả ngộ ra được quan niệm về lẽ sống mới mẻ. Không phân biệt giới tính, không biết là vùng đồng bằng hay vùng núi cũng chẳng cần biết là xuất thân từ vị trí nào ở xã hội, không biết là người còn sống hay kẻ đã chết… Tố Hữu muốn chan hòa cái tôi cá nhân với cái chung của mọi người. Khác với “buộc” trong Vội vàng của Xuân Diệu, thể hiện khát vọng đi ngược với thiên nhiên, ngược với định luật cuộc sống thì “buộc” trong Từ ấy của Tố Hữu thể hiện sự tự nguyện đầy tha thiết mà quyết tâm kết nối, đồng hành cùng với mọi người. Là anh, em, con, cháu cùng một nước em muốn trải lòng mình, muốn dung hòa thứ gọi là tình cảm tới muôn nơi, tới những người trên đất cũng  như những kẻ đã về dưới đất. Ông muốn trải rộng tâm hồn để đồng cảm với những con người ngoài kia. Để những tâm hồn “hồn tôi”, “hồn khổ” cùng đồng điệu, gần gũi với nhau. Hồn của Tố Hữu là cái hồn của thơ ca, cái hồn của trữ tình lãng mạn của một thanh niên trẻ. Hồn khổ là hồn của những con người lao động cơ cực, hồn của những con người lang bạt vì chiến tranh, hồn của cái khó cái nghèo cái hèn cái bần trong cuộc sống. Nhưng họ có thể đoàn kết, gắn bó thân thiết với nhau vì “khối đời” - cùng chung một lý tưởng, cùng chung một mục đích mà phấn đấu, quyết chiến, đấu tranh giành lại chính quyền, độc lập, tự do mà họ vốn phải có. Khổ thơ này gửi gắm toàn bộ những tư tưởng, tình cảm của Tố Hữu sau khi giác ngộ cách mạng. Như nhấn mạnh sự đoàn kết, sự đồng cảm, cái tôi và cái chung hòa nhập với nhau sẽ tạo nên sức mạnh về tinh thần to lớn, về vật chất một lực lượng hùng hậu.

Phân tích bài thơ Từ ấy của nhà thơ Tố Hữu
Bài văn phân tích bài thơ "từ ấy" hay

Sau sự nhận thức về lẽ sống, khổ thơ cuối cùng là sự nhận thức về tình cảm để kết thúc bài thơ:

“Tôi đã là con của vạn nhà

Không áo cơm, cù bất cù bơ.”

Lẽ sống thay đổi thì nhận thức về cái mối quan hệ cũng trở nên thay đổi. Điệp từ “vạn” được lặp lại 3 lần nhấn mạnh điều tác giả muốn hướng tới là một tập thể to lớn, là toàn thể quần chúng nhân dân trên đất nước này, cái ta lớn lao thiêng liêng. Con, em, anh đều là cái mối quan hệ như thể gia đình, tác giả ví đất nước này là một đại gia đình có anh em, có cha mẹ, có con cái,… có cái gọi là tình thương… “Kiếp phôi pha”, “không áo cơm, cù bất cù bơ” đều là mang nghĩa của sự cơ cực, gian khổ, nghèo khó, đặc biệt là các em nhỏ không nơi nương tựa, đầu đường xó chợ. Từ “là” cũng được lặp đi lặp lại để tạo điểm nhấn, thể hiện sâu sắc tình cảm gắn bó của tác giả đối với quần chúng nhân dân, nhấn mạnh mình chính là một phần của gia đình to lớn này. Dù có phải chịu sự cực khổ, không áo, không quần, không cơm, không canh đi chăng nữa thì tác giả vẫn nguyện cam chịu vì lý tưởng cao đẹp của cách mạng chính là phải đứng dậy đấu tranh chống lại quân xâm lược để cho đất nước cùng nhân dân một cuộc sống độc lập, tự do, hạnh phúc. Vốn dĩ với một người tri thức, một người thi sĩ của giai cấp tiểu tư sản phải đề cao cái tôi cá nhân nhưng Tố Hữu lại muốn hòa nhập vào cái ta chung đó, cho thấy một tình cảm thật quý hóa, cao đẹp. Lý tưởng cách mạng cảm hóa được cái lãng mạn của những người thi sĩ để rồi những người tri thức này đã đưa vào những tác phẩm của mình xen lẫn những nét chính trị phục vụ, kêu gọi giúp đỡ cách mạng, giúp đỡ kháng chiến, ủng hộ tinh thần của cả đồng bào.   

Tìm hiểu thêm: Phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương

3. Phần kết bài - Nêu cảm nhận chung về tác phẩm

Bài thơ thể hiện một cách tinh tế, sâu sắc về niềm say mê, sự vui sướng khi giác ngộ lý tưởng cách mạng cũng như nhận thức và sự thay đổi về lẽ sống, tình cảm của một thanh niên tri thức tiểu tư sản qua cách sử dụng nhuần nhuyễn, khéo léo các bút pháp tự sự, trữ tình lãng mạn.  Thể thơ 7 chữ tự do, phóng khoáng cùng với ngôn từ giàu hình ảnh, sinh đồng kết hợp các biện pháp tu từ: ẩn, điệp ngữ,…  được sử dụng tinh tế và đủ sức mạnh để thể hiện tâm tư, tình cảm của Tố Hữu. Phong cách thơ tiêu biểu của Tố Hữu – trữ tình kết hợp chính trị cũng được thể hiện qua lẽ sống dung hòa cái tôi riêng và cái ta chung cũng như tình cảm giữa quần chúng nhân dân. Tất cả viết nên tiếng lòng của một thi sĩ trẻ, một hồn thơ đẹp về lý tưởng cách mạng, tạo nên Từ ấy của Tố Hữu.

Đây là bài phân tích tác phẩm Từ ấy của Tố Hữu trong chương trình Ngữ Văn 11, hi vọng có thể giúp các bạn tham khảo và chuẩn bị tốt cho các bài kiểm tra cũng như bài thi của mình.